فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦٢ - فصل در بيان تقابل و اقسام آن

المجتمعين فى زمانين.

و تنوين جمع عوض عن المضاف اليه اى الغيرين لان التّقابل نوع من‌

الغيريّة فحينئذ خرج التّماثل من التّعريف لانّ التّماثل و انكان بوجه‌

من الغيريّة لكن جهة الاتّحاد و الهوهويّة عليه اغلب او نقول تنكير

جمع للنّوعيّة اى التّقابل امتناع نوع اجتماع فى المتخالفين و ذلك النّوع‌

اجتماع متغايرين فى الماهيّة.

ترجمه:

فصل در بيان تقابل و اقسام آن‌

از غيريّت بين دو شيئ همانطورى كه سابقا بآن اشاره كرديم تقابل ناشى‌

مى‌شود و اصحاب و علماء دانشمند ما آنرا بمنع جمع در محلّ واحد و زمان واحد و

جهت واحد تعريف كرده‌اند.

كلمه « توحّدت » فعل است و در عبارت متن صفت براى محلّ و جهت و

زمان مى‌باشد.

بقيد وحدت محلّ در تعريف تقابل، تقابل سواد و بياض كه در عالم وجود

در دو محلّ اجتماع مى‌كنند داخل مى‌شود و بقيد وحدت جهت مثل تقابل ابوّت و

بنوّت كه در شخص واحد از دو جهت اجتماع مى‌نمايند در تعريف داخل مى‌گردد و

بقيد وحدت زمان تقابل دو شيئ كه در دو زمان اجتماع مى‌نمايند داخل مى‌شود.

و تنوينى كه در « جمع » مى‌باشد، عوض از مضاف اليه بوده و تقدير كلام‌

بمنع جمع الغيرين است چ ه آنكه تقابل نوعى از غيريّت محسوب مى‌شود.

و پ س از توجّه بقيود اينك مى‌گوئيم:

تماثل از تعريف تقابل خارج است زيرا تماثل اگرچه بوجهى از وجوه از

غيريّت محسوب مى‌شود ولى جهت اتّحاد و هو هويّت بر آن غالب است يا به بيان‌

ديگر مى‌گوئيم:

نكره آوردن « جمع » براى دلالت بر نوع است يعنى تقابل امتناع نوعى‌

اجتماع در متخالفين است و آن نوع عبارتست از اجتماع دو شيئ متغاير در ماهيّت.